فعالیت استخراج رمزدارایی در ایران بهصورت مطلق ممنوع نیست؛ اما رعایت مقررات مربوط به مجوز، منبع انرژی، ورود قانونی تجهیزات و محل بهرهبرداری ضروری است. در این مقاله، مهمترین اتهامات مربوط به ماینر، نحوه توقیف و ضبط دستگاهها و راههای دفاع در این پروندهها بررسی میشود.
آیا استفاده از دستگاه ماینر در ایران جرم است؟
صرف داشتن یا استفاده از دستگاه ماینر را نمیتوان در همه شرایط جرم دانست. مسئولیت کیفری، تعزیراتی یا اداری معمولاً به نحوه ورود دستگاه، وضعیت مجوزها، محل استقرار ماینر، منبع تأمین انرژی و شیوه بهرهبرداری از تجهیزات بستگی دارد. آییننامه استخراج رمزداراییها فعالیت مراکز استخراج را در چهارچوب مجوزهای وزارت صنعت، معدن و تجارت و مقررات وزارت نیرو و وزارت نفت پذیرفته است.
پروندههای مرتبط با ماینر ممکن است بهدلیل استفاده غیرمجاز از برق، استفاده از برق خانگی یا کشاورزی، تجهیزات فاقد اسناد قانونی ورود، قاچاق یا نگهداری کالای قاچاق، دستکاری کنتور، تجهیزات غیراستاندارد یا فعالیت بدون مجوز تشکیل شوند. بنابراین عنوان کلی «ماینر غیرمجاز» بهتنهایی برای تشخیص اتهام و مجازات کافی نیست.
جرم ماینر غیرمجاز چیست؟
اصطلاح ماینر غیرمجاز وضعیتهای متفاوتی را دربرمیگیرد: ممکن است دستگاه از مسیر غیرقانونی وارد کشور شده باشد، دستگاه قانونی باشد ولی استخراج بدون مجوز انجام شود، یا تجهیزات و محل مجاز باشند اما برق برخلاف تعرفه و کاربری تعیینشده مصرف شود. مرجع رسیدگی باید ارکان قانونی، مادی و معنوی هر اتهام را جداگانه بررسی کند.
آیا استخراج ارز دیجیتال در ایران قانونی است؟
استخراج رمزدارایی مطلقاً ممنوع نیست، اما فعالیت قانونی به دریافت مجوز و رعایت مقررات انرژی و تجهیزات وابسته است. واردات، تولید، فروش و تعمیر تجهیزات استخراج نیز باید با رعایت ضوابط وزارت صمت و تشریفات تجاری و گمرکی انجام شود. پس باید میان اصل استخراج و استخراج خارج از چهارچوب قانونی تفاوت گذاشت.
استفاده از برق خانگی برای ماینر چه حکمی دارد؟
ماده ۵ آییننامه استخراج رمزداراییها استفاده از انشعاب برق یا گازی را که برای مصرف دیگری برقرار شده، جهت استخراج ممنوع میداند. قانونی بودن کنتور مسکونی مجوز استفاده از آن برای ماینینگ نیست. استفاده غیرمجاز فقط اتصال پیش از کنتور یا سرقت برق نیست؛ مصرف برق رسمی برخلاف نوع کاربری نیز میتواند موجب تشکیل پرونده شود.
نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۶۴۹ اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز استفاده از ماینر با انشعاب برق خانگی را قابل بررسی بر اساس قانون مجازات استفادهکنندگان غیرمجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز دانسته است.
مجازات استفاده غیرمجاز از برق برای ماینر
برای تعیین عنوان اتهامی و ضمانت اجرا باید روشن شود برق از انشعاب قانونی یا پیش از کنتور گرفته شده، نوع انشعاب چه بوده، آیا کنتور دستکاری شده، میزان و مدت مصرف چقدر است و دستگاهها فعال بودهاند یا فقط در محل نگهداری میشدهاند. پرداخت بهای انرژی مصرفی، جزای نقدی و سایر آثار قانونی ممکن است حسب شرایط مطرح شود.
طرح تشدید مجازات ماینرهای غیرمجاز
در شهریور ۱۴۰۵ مجلس با بررسی دوفوریتی طرح الحاق ماده ۶۸۷ مکرر درباره استفاده غیرمجاز از برق برای استخراج رمزارز موافقت کرد. متن پیشنهادی، علاوه بر بهای برق، جزای نقدی، قطع موقت انشعاب و ضبط تجهیزات را پیشبینی میکند. بااینحال تصویب دوفوریت با لازمالاجرا شدن قانون یکسان نیست و در هر پرونده باید قانون معتبر در زمان ارتکاب بررسی شود.
آیا دستگاه ماینر قاچاق محسوب میشود؟
واردات تجهیزات استخراج باید از رویه قانونی تجاری و گمرکی و با مجوزهای مقرر انجام شود. دستگاه واردشده از مبادی غیررسمی یا فاقد اسناد معتبر ممکن است موضوع اتهام قاچاق یا نگهداری کالای قاچاق قرار گیرد؛ اما صرف مشاهده ماینر برای اثبات قاچاق کافی نیست. فاکتور، شناسه کالا، شماره سریال، اسناد واردات و گمرکی و سابقه انتقال مالکیت باید بررسی شود.
آیا خرید و فروش ماینر جرم است؟
اصل خریدوفروش دستگاه ماینر مطلقاً جرم نیست، ولی ضوابط وزارت صمت، مقررات گمرکی، استانداردهای اجباری و ثبت شماره سریال تجهیزات باید رعایت شود. خریدار بهتر است پیش از معامله، منشأ قانونی و اسناد دستگاه را کنترل کند.
دستگاه ماینر بدون فاکتور چه حکمی دارد؟
فقدان فاکتور بهتنهایی قاچاق بودن دستگاه را ثابت نمیکند، اما دفاع مالک را دشوار میسازد. منشأ قانونی میتواند با اسناد گمرکی، شناسه و سریال، سوابق سامانه جامع تجارت، قرارداد خرید، اسناد بانکی و فاکتور حلقههای قبلی معامله اثبات شود.
آیا صرف نگهداری دستگاه ماینر جرم است؟
باید میان نگهداری و استفاده عملی از دستگاه تفکیک شود. کشف تجهیزات خاموش یا بستهبندیشده با کشف ماینرهای روشن و متصل به شبکه برق وضعیت یکسانی ندارد. البته اگر خود دستگاه کالای قاچاق شناخته شود، نگهداری آن میتواند جداگانه بررسی شود. وضعیت تجهیزات در صورتجلسه کشف اهمیت اساسی دارد.
توقیف و ضبط دستگاه ماینر
توقیف اقدامی موقت برای حفظ وسیله مرتبط با پرونده تا تعیین تکلیف است، اما ضبط به معنای سلب مالکیت بر اساس حکم و مبنای قانونی است. صرف توقیف دستگاه به معنای انتقال قطعی مالکیت آن به دولت نیست و مرجع رسیدگی باید مبنای ضبط و ارتباط وسیله با رفتار مجرمانه را احراز کند.
اگر مالک ماینر با بهرهبردار متفاوت باشد
ممکن است مالک دستگاه، مالک ملک، مستأجر و بهرهبردار اشخاص متفاوتی باشند. صرف مالکیت ملک یا دستگاه در همه موارد انتساب استخراج غیرمجاز را ثابت نمیکند. قرارداد اجاره یا امانت، فاکتور خرید، دسترسی اشخاص به محل، مالکیت کنتور و نحوه استفاده واقعی از تجهیزات باید بررسی شود.
آیا صاحبخانه بابت ماینر مستأجر مسئول است؟
مسئولیت کیفری شخصی است. اگر مستأجر بدون اطلاع مالک ماینر نصب کرده باشد، مالکیت ملک بهتنهایی دلیل مشارکت نیست. تنها در صورت وجود دلیل بر علم، مشارکت، معاونت یا توافق مالک، وضعیت متفاوت خواهد بود.
دستکاری کنتور و برداشت برق
ادعای دستکاری کنتور، انشعاب غیرمجاز یا برداشت خارج از اندازهگیری میتواند پرونده را جدیتر کند. نوع اتصال، میزان مصرف و شیوه دستکاری باید با نظر کارشناس بررسی شود و در صورت اختلاف نسبت به محاسبات شرکت برق، اعتراض کارشناسی امکانپذیر است.
نقش کارشناسی در پروندههای ماینر
اختلاف بسیاری از پروندهها درباره میزان برق مصرفی و مدت فعالیت دستگاههاست. تاریخ نصب، ساعات فعالیت، تعداد دستگاه فعال، توان واقعی، سوابق کنتور، خاموشی شبکه، خرابی تجهیزات و تاریخ تصرف محل در محاسبه مصرف اثر دارند. نباید صرفاً ظرفیت اسمی همه دستگاهها مبنای مصرف چندماهه قرار گیرد.
مرجع رسیدگی به جرم ماینر غیرمجاز
مرجع صالح با توجه به عنوان اتهام متفاوت است. برخی پروندهها در دادسرا و دادگاه کیفری و بعضی موضوعات قاچاق حسب شرایط در مراجع قضایی یا تعزیرات رسیدگی میشوند. پیش از دفاع باید عنوان دقیق اتهام، ماده قانونی، ارزش تجهیزات، میزان مصرف ادعایی و وجود یا نبود اتهام قاچاق مشخص شود.
دفاع در پرونده ماینر غیرمجاز
- بررسی اسناد ورود، شناسه کالا، فاکتور و شماره سریال دستگاهها
- اثبات مالک واقعی تجهیزات و تفکیک مالک از بهرهبردار
- بررسی روشن یا خاموش بودن دستگاهها هنگام کشف
- بررسی نوع انشعاب و شیوه تأمین برق
- اعتراض به برآورد غیرواقعی مدت و میزان مصرف
- کنترل صورتجلسه، دستور قضایی و تشریفات بازرسی
- بررسی جداگانه انتساب رفتار به هر متهم
- تعیین قانون لازمالاجرا در زمان وقوع رفتار
مهمترین مدارک برای دفاع
- فاکتور خرید و اسناد گمرکی
- شناسه کالا و شماره سریال
- قرارداد خرید یا انتقال دستگاه
- مجوزهای وزارت صمت
- اسناد انشعاب و قبوض برق
- قرارداد اجاره محل
- تصاویر محل و صورتجلسه کشف
- گزارش شرکت برق و نظریه کارشناسی
- مدارک مالکیت یا تصرف تجهیزات
وکیل پرونده ماینر چه کمکی میکند؟
پروندههای ماینر ترکیبی از حقوق کیفری، مقررات انرژی، گمرک، قاچاق کالا و ضوابط استخراج رمزدارایی هستند. وکیل ابتدا عنوان دقیق اتهام را مشخص میکند و سپس قانونی بودن تجهیزات، منشأ مالکیت، نوع انشعاب، میزان مصرف، وضعیت مجوز و نحوه کشف را بررسی میکند.
سؤالات متداول درباره جرم ماینر
آیا داشتن ماینر جرم است؟
صرف داشتن دستگاه در همه شرایط جرم نیست؛ منشأ قانونی، مجوز و نحوه استفاده تعیینکننده است.
آیا استخراج بیتکوین در خانه جرم است؟
استفاده از برق خانگی برای استخراج برخلاف کاربری انشعاب ممنوع است و میتواند موجب تشکیل پرونده شود.
آیا ماینر بدون فاکتور قاچاق است؟
نداشتن فاکتور بهتنهایی پاسخ قطعی نمیدهد، ولی مالک باید بتواند منشأ قانونی دستگاه را با ادله دیگر اثبات کند.
اگر ماینر متعلق به مستأجر باشد مالک مسئول است؟
صرف مالکیت ملک کافی نیست و علم، مشارکت یا انتساب رفتار به مالک باید اثبات شود.
آیا برق کشاورزی برای ماینر مجاز است؟
خیر. استفاده از انشعابی که برای مصرف دیگری اختصاص یافته جهت استخراج ممنوع است.
جمعبندی
استخراج رمزدارایی در ایران مطلقاً ممنوع نیست، اما فعالیت خارج از مقررات میتواند به پرونده کیفری یا تعزیراتی منجر شود. در هر پرونده باید قانونی بودن دستگاه، مجوز استخراج، منبع انرژی و انتساب رفتار به متهم جداگانه بررسی شود. همچنین مقررات معتبر در زمان وقوع رفتار اهمیت ویژه دارد.
دکتر امیر جوادی؛ وکیل پایهیک دادگستری و مدرس دانشگاه
این مطلب برای اطلاعرسانی حقوقی است و جایگزین بررسی اسناد و شرایط اختصاصی پرونده نیست.